PROUT – Teoria Postępowego Użytkowania

Dziesięć uniwersalnych zasad – Kardynalne Ludzkie Wartości

Sarkar zaadaptował dziesięć starożytnych etycznych zasad jogi. Pierwsze pięć z nich nazywa się Yama, co oznacza „kontrolowany kontakt z innymi”. Wskazują one, w jaki sposób żyć w harmonii z innymi ludźmi. Kolejne pięć zasad nazywa się Niyama, co oznacza „działanie w celu samooczyszczenia”. To wskazówki dotyczące tego, w jaki sposób żyć w zgodzie z samym sobą. Ponieważ Sarkar uważał etykę za narzędzie wyzwolenia a nie dławienia osobowości, przeinterpretował owe zasady, odrzucając wszystkie przestarzałe dogmatyczne interpretacje. Ze względu na swoją uniwersalną naturę, zasady te mogą stanowić skuteczną pomoc w podejmowaniu mądrych decyzji w każdym miejscu, każdym czasie oraz wśród każdej grupy ludzi.

Pięć pierwszych zasad Yama, czyli wartości społecznych to:

Ahim’sá: Niewyrządzanie nikomu umyślnej krzywdy czynem, słowem ani myślą.

Elementem codzienności jest walka i używanie siły — zwykły akt oddychania czy chodzenia jest przyczyną nieświadomego zabijania tysięcy mikroorganizmów. Sarkar nie zgadza się z interpretacją zasady ahim’sa propagowaną przez niektórych zwolenników fundamentalistycznych religii, wskazując, że ta zasada nie zabrania stosowania siły w celu przetrwania, w samoobronie czy też w obronie innych.

Według teorii PROUT zasada ahim’sa obejmuje prawo ludzi do obrony przed inwazją nieprzyjaciela oraz strukturalną czy instytucjonalną przemocą. Zasada ta nie oznacza dosłownie braku przemocy w każdym przypadku (jak interpretowali to niektórzy, w tym Mahatma Gandhi), ponieważ jest to zarówno niemożliwe, jak i niepraktyczne.

Najistotniejszym elementem zasady ahim’sa jest intencja. Indywidualnie oznacza to dążenie do unikania krzywdzących myśli, słów i czynów.

W przytoczonym wcześniej przykładzie uzbrojonego obłąkanego szaleńca zabijającego niewinnych ludzi należy go powstrzymać tak szybko, jak jest to możliwe, aby ocalić życie innych. Lecz nawet grożenie bronią jest już przemocą. Ahim’są nie wyklucza w tej sytuacji zabicia strzelającego szaleńca, jeżeli byłby to jedyny sposób ocalenia innych. Naród potrzebuje uzbrojonej policji i wojska dla własnego bezpieczeństwa. Do zaszczepienia takiej zasady ahim’sa w umysłach obrońców pokoju potrzebne jest odpowiednie przeszkolenie i dyscyplina. Muszą oni oprzeć się pokusie używania swej władzy czy broni do karania lub zabijania kogoś w gniewie, nienawiści czy żądzy władzy. Powinni oni raczej ochraniać i wynosić poniżonych.

Satya: Używanie słów oraz umysłu dla dobra innych; życzliwa prawdomówność.

Teoria PROUT jest oparta na duchu życzliwości, wspierając fizyczny, mentalny i duchowy rozwój każdego. Owo ukierunkowanie społeczne uznawane jest za najważniejszą z dziesięciu zasad, ponieważ kieruje życie jednostki ku wspólnemu celowi. Satya przeciwstawia się bezpośrednio tzw. wygodnym kłamstwom i hipokryzji osób będących przy władzy.

Jednakże powstają sytuacje, w których prawda może kogoś skrzywdzić: na przykład, gdy uciekający przez rozjuszonym gangiem zbieg prosi o pomoc, życzliwa prawdomówność dyktowałaby prawdopodobnie ukrycie ofiary i okłamanie gangu, który ścigał tę osobę. Innymi słowy, zamiast prostej prawdy zasada ta aspiruje do wyższego poczucia moralności opartego na życzliwości.

Ktoś, kto ciągle myśli o dobru innych, rozwinie ogromną wewnętrzną siłę i mentalną jasność, która pozwoli takiej osobie inspirować innych i urzeczywistnić własne nadzieje i marzenia. W relacjach międzyludzkich prawdę należy wyrażać w uprzejmych i miłych słowach.

Asteya: Niezabieranie niczego, co prawnie należy się innym oraz niepozbawianie innych czegoś, co się im należy.

We wszystkich społecznościach ludzie tworzyli systemy własności i prawa mające pomóc w unikaniu konfliktów. Teoria PROUT utrzymuje, że dla dobra wszystkich potrzebne jest zakwestionowanie niesprawiedliwych praw oraz walka o ich przekształcenie. Oprócz tego, gdy ktoś łamie prawo czy kradnie dla własnych korzyści, jego umysł staje się prymitywny — chciwość, żądza i obłuda doprowadzą taką jednostkę do upadku.

Zasada ta przeciwstawia się korupcji i oszustwom, które są destrukcyjne zwłaszcza w krajach nierozwiniętych. Od samego początku ruchu Ananda Marga i PROUT w Indiach ich członkowie w swym życiu osobistym zachowywali się w bardzo uczciwy sposób. Niestety, często stawało się to przyczyną prześladowań. Na przykład, gdy ktoś zatrudniony w policji, urzędzie celnym czy podatkowym, informował współpracowników, że nie będzie akceptował łapówek, takie stanowisko było uznawane za wymierzone przeciwko pozostałym urzędnikom placówki. Taki moralista często był za to karany.

Osobista uczciwość i solidność są dla aktywisty rzeczą kluczową. Aby dana osoba rozwinęła idealny charakter, jaki będzie szanowany przez wszystkich dobrych ludzi, muszą zostać przełamane takie skłonności, jak mentalne pragnienie kradzieży.

Brahmacarya: Szanowanie i traktowanie każdego i wszystkiego jako ekspresję Najwyższej Świadomości.

Nasze dobro jest ze sobą wzajemnie powiązane. Jest to podejście duchowe i ekologiczne zarazem, uznające fakt, że każda istota posiada głęboki fizyczny, mentalny i duchowy potencjał. Wszyscy jesteśmy częścią całości. Każdy z nas jest świadomością. Mamy prawo nie zgadzać się z czyimiś działaniami, ale nie mamy prawa, aby taką osobę nienawidzić.

Aparigraha: Niedążenie do dostatków i wygód, które nie są niezbędne do przetrwania.

To zasada ekologii — proste życie na takim poziomie fizycznego bogactwa, jakie jest niezbędne do życia. Pogoń za doczesnymi obiektami w poszukiwaniu szczęścia jest błędem. Materialistyczny styl życia ogranicza naszą miłość i troskę do bardzo ograniczonego kręgu przyjaciół i rodziny i sprawia, że narasta w nas poczucie zawiści, zazdrości i próżności. Każdy pragnie wewnętrznego spokoju i miłości; żaden obiekt fizyczny nie może to pragnienie zaspokoić.

Ta zasada jest zgodna ze słowami ekonomisty angielskiego E. F. Schumachera, autora książki „Małe jest piękne: Spojrzenie na gospodarkę świata z założeniem, że człowiek coś znaczy”: „Podejście do życia, które poszukuje spełnienia w pogoni za bogactwem – w skrócie materializm – nie pasuje do tego świata, ponieważ nie zawiera w sobie żadnych ograniczających zasad, podczas gdy środowisko, w którym jest umiejscowione, jest ściśle ograniczone.”

Aparigraha opiera się na idei Kosmicznego dziedzictwa — nie posiadamy prawa własności do bogactw tej planety. Jesteśmy natomiast za nie odpowiedzialni i mamy jedynie prawo do używania i podziału zasobów dla dobra wszystkich. Ziemia nie jest zdolna do wytrzymania współczesnego stylu życia Ameryki Północnej, gdzie jednostka konsumuje nawet 1000% więcej energii niż wynosi średnia reszty ludzkości. Ekolodzy zalecają recykling, oszczędności w zużyciu energii gospodarstw domowych, ograniczanie użytkowania samochodów i zmianę diety, aby konsumować organizmy znajdujące się w niższych partiach łańcucha pokarmowego. Każdy z tych kroków wymaga w jakimś stopniu osobistego poświęcenia, niewygody i czasu. Dobrowolny wybór prostego życia, aby pomóc przywrócić równowagę ekologiczną — oto esencja tej zasady.

Pięć zasad Niyama jest w swej naturze bardziej osobistych:

Shaoca: Utrzymywanie w czystości ciała, otoczenia oraz umysłu.

Czystość naszego ciała i otoczenia jest warunkiem zachowania zdrowia fizycznego i psychicznego. Podobnie nasze otoczenie społeczne — rodzina i społeczeństwo — także wpływają na nas pozytywnie bądź negatywnie. Niestety, nowoczesne społeczeństwo bombarduje nas przesłaniami zawierającymi przemoc i seks, które zakłócają spokój umysłu.
Ta zasada odnosi się także do czystości wewnętrznej. Na przykład przejadanie się prowadzi do problemów z trawieniem, otępienia mentalnego, otyłości i w większości przypadków do braku radości. Wstrzemięźliwość jest więc nieodzowna dla zachowania czystości mentalnej i spokoju umysłu.

Santosa: Utrzymywanie stanu zadowolenia i spokoju.

Dominujący w rozwiniętych krajach nowoczesny tryb życia to szalone tempo, nerwowość i często powierzchowność. Dziennikarz Duncan Campbell zauważył: „Amerykanie mają więcej oszczędzających czas urządzeń i mniej czasu niż jakakolwiek inna grupa ludzi na świecie.”

Niezwykle istotne jest, aby móc zatrzymać się i poświęcić czas dzieciom, rodzinie i przyjaciołom. Pomimo wszystkich problemów, z jakimi zmagamy się każdego dnia, powinniśmy zachować cierpliwość i poczucie humoru. Jest to podejście optymisty, który zawsze patrzy na wszystko od jasnej strony, nie zamykając jednocześnie oczu na ból i cierpienie innych. Ta zasada wpaja nam głębokie poczucie wdzięczności za wszelkie błogosławieństwa życia, zaszczepia w nas nadzieję i wiarę w innych ludzi.

Spokój mentalny pochodzi również z głębszego pojmowania tego, że w aspekcie duchowym wszystko ma jakiś cel. Wyraża to modlitwa: „Obdarz mnie odwagą, bym zmienił to, co mogę zmienić, cierpliwością, bym mógł zaakceptować to, czego zmienić nie mogę i mądrością, bym mógł odróżniać te dwie rzeczy.”

Tapah: Niesienie ulgi w cierpieniu potrzebującym przez osobistą służbę i poświęcenie.

Poświęcenie naszego prywatnego czasu, aby pomagać tym, którzy mieli mniej szczęścia, postrzegając ich jako członków naszej ludzkiej rodziny, głęboko wzbogaca nasze własne życie. Dobrowolne działanie tego typu jest uznawana za tapah jedynie wówczas, gdy wykonujemy je bez myśli o nagrodzie czy rozgłosie. Taki rodzaj prawdziwej służby pozwala rozwinąć wzajemny szacunek oraz zaszczepia w człowieku skromność i pokorę.

Svádhyáya: Czytanie i jasne zrozumienie duchowych książek i pism oraz słuchanie mądrych nauk.

Aby posiąść takie jasne zrozumienie, konieczne jest używanie naszego racjonalnego, dociekliwego umysłu. Ta praktyka pozwala czytającemu pozostawać w kontakcie z wielkimi osobowościami oraz dostarcza codziennej inspiracji do wykonywania osobistej praktyki samorealizacji.

Chociaż ważny jest szacunek dla innych tradycji i ścieżek duchowych, istotne jest także sprzeciwianie się nieracjonalnym i zabobonnym praktykom, które mogą wyrządzić komuś krzywdę. Skutkiem ślepego podporządkowania dogmatom religijnym jest fanatyzm — sentyment społeczny. Przykładem tego jest przekonanie, że: „jedynie wyznawcy mojej religii są wybrańcami Boga. Tylko my pójdziemy po śmierci do nieba, reszta zostanie skazana na wieczne piekło”. Taki rodzaj nietolerancyjnego podejścia doprowadził na przestrzeni wieków do niezliczonych wojen religijnych i prześladowań. Zasada svádhyáya poleca nam wewnętrznie kwestionować to, co czytamy i słyszymy, gdy poszukujemy mądrości i prawdy.

Iishvara Prańidhána: Przyjęcie Kosmicznej Świadomości za schronienie i cel.

Jest to oddanie się wyższemu celowi. Najsłynniejsze modlitwa Św. Franciszka, która rozpoczyna się słowami: „O Panie, uczyń ze mnie narzędzie Twego pokoju.” jest przykładem tej duchowej zasady.

Jennifer Fitzgerald w swej obszernej analizie etyki Sarkara napisała: „Sarkar ogarnia absolut i relatywność potężnym połączeniem miłości i mądrości. Swą rozprawę etyczną opiera na prostej, domowej podstawie mądrości. Posiada głębokie zrozumienie wewnętrznych połączeń wszystkich rzeczy na świecie, wszelkich istotnych sił, które kierują tymi rzeczami, podstawowych potrzeb, podstawowej natury oraz aspiracji.”

Fragment książki “Po kapitalizmie – wizja nowego świata według teorii PROUT” Dady Maheshvaranandy

Więcej o koncepcji sadvipry w j. angielskim – wykład  P. R. Sarkara Shu’dra Revolution and Sadvipra Society.