PROUT – Teoria Postępowego Użytkowania

Neohumanizm – wyzwolenie intelektu

“Wyjaśnienie ludzkości i humanizmu w nowym świetle poszerzy ścieżkę ludzkiego postępu, ułatwi kroczenie po niej.

Neohumanizm sprawi, że ludzie zrozumieją, że nie są po prostu zwykłymi stworzeniami. Ta filozofia uwolni ich z wszelkiego odczuwania niższości i wad i pozwoli im być świadomymi swojego znaczenia; zainspiruje ich do zbudowania nowego świata.”

Shrii Shrii Anandamurti

Sentymenty ludzkie

W życiu zbiorowym ludzie jako jednostki i jako społeczności często kierują się emocjonalnym podejściem, które Sarkar określa mianem „sentymentu.” Sentymenty te to emocje, które pozwalają ludziom zachować relacje grupowe i w wielu przypadkach służą solidaryzowaniu społeczności. Jednak kierowanie się emocjami nie zawsze jest korzystne dla społeczeństwa i jednostki. W wielu przypadkach emocjonalna więź ogranicza się wyłącznie do określonej grupy ludzi, pozostałych członków ludzkiej rodziny spychając na margines, dopuszczając ich poniżanie, wykorzystywanie i eksploatację.

W wielu przypadkach nasze sentymenty wykorzystują dla własnych korzyści np. politycy czy władcy. Manipuluje się ludźmi w celu realizowania celów gospodarczych, politycznych czy społecznych. Wykorzystane w sposób negatywny, sentymenty te według Sarkara są przyczyną podziałów w społeczeństwie i w ludzkiej rodzinie, są źródłem wojen, wyzysku i niesprawiedliwości. Sentymenty ludzkie, to psychologiczne uwarunkowania, które obdarzają przywiązaniem pewną ograniczoną liczbę jednostek, pozostałe spychając na margines. Sarkar ludzkie sentymenty dzieli na trzy główne grupy sentymentów:

Geo-sentyment – sentyment miejsca

Uczucie, które pochodzi z miłości do ziemi, do obszaru geograficznego, nazywane jest sentymentem miejsca – geo-sentymentem. Sentyment ten ogranicza wyższe uczucia istot ludzkich do określony ram geograficznych. Człowiek przestaje się kierować logiką a zaczyna postępować zgodnie z ograniczeniami wytyczonymi przez ów sentyment. W następnej kolejności pojawiają się przesądy.

„Wszystkie te teorie – religijne, ekonomiczne, polityczne czy społeczne – które zbudowano w oparciu o sentyment miejsca, skłaniają się ku przesądom od samego początku. Te tak zwane re-ligie, które głoszą szczytne ideały ale są w istocie kierowane sentymentem miejsca, przemieniają się w zbiorniki przesądów, w oceany ślepej wiary. Pogrążają ludzkość w trzęsawisko przesądów, i ludzie muszą brnąć w tym brudzie przez wieki. Ich rozwój jest na zawsze powstrzymany.”

Takiemu przywiązaniu często towarzyszy przeświadczenie o wyjątkowości, wyższości własnego narodu nad innymi. Sarkar określa ów patriotyzm czy też nacjonalizm mianem „sentymentu miejsca” – „geo-sentymentu.” Sentyment ten użyty w negatywny sposób stał się emocjonalną siłą napędową kolonializmu i imperializmu.

„Spójrzmy teraz na skutki, jakie powołuje sentyment miejsca. Te wszystkie religie miejsca, geo-ekonomie, geo-socjologie, geo-sentymenty grupy – wszystkie te „geo” są związane z jakimś szczególnym krajem, z jakąś szczególną stroną świata. Natomiast wszystkie kraje i strony znajdujące się poza owymi terenami zostają uznane za pogańskie. Zgodnie z pojęciami świętości i nieczystości, dla jednej grupy święty jest wschód, dla innej znów zachód. Powstaje w efekcie konflikt tych ścierających się poglądów, co prowadzi w końcu do wojny i rozlewu krwi. Ludzie zapomnieli o elementarnym duchu humanizmu i odeszli od zasad Dharmy.”

Socjo-sentyment – sentyment grupy

Mianem sentymentu grupy, sentymentu społecznego Sarkar określa identyfikowanie się w większym stopniu z własną rasą, religią, klasą społeczną czy płcią, któremu towarzyszy wykluczenie innych grup społecznych. Sentyment ów był i nadal jest przyczyną wielu negatywnych i destrukcyjnych zjawisk, począwszy od społecznej i seksualnej eksploatacji kobiet, gospodarczego wyzysku krajów nierozwiniętych a skończywszy na niewolnictwie (w formie ukrytej występującym nadal w czasach współczesnych pod postacią “sweatshopów” – zakładów pracy funkcjonujących w zacofanych krajach) czy wojnach religijnych. Na tym właśnie, rozbudzonym do ogromnych rozmiarów sentymencie bazują ideologia nazistowska czy faszystowska. Jest to jaskrawy przykład negatywnego i destruktywnego wykorzystania emocjonalnych ludzkich skłonności i przywiązań. Sentyment społeczny w swoim maksimum nazwać można „humanizmem.”

„Czym jest ten humanizm? To sentyment społeczny w apogeum. Czy jest lekiem na wszystkie choroby? Czy daje odpowiedź na wszystkie pytania? Nie jest i nie daje. Z dwóch powodów. Po pierwsze, dlatego, że nawet w obrębie samego humanizmu istnieją nadal konflikty wewnątrz-humanistyczne, a po drugie, dlatego, że w świecie żywym ludzie nie są jedynymi istotami – istnieje wiele innych stworzeń. Jeśli zlekceważy się je całkowicie, to istotnie może nie będzie to przyczyną żadnego wielkiego konfliktu, bo te stworzenia są psychicznie nierozwinięte (są rozwinięte fizycznie, ale nie umysłowo). Dlatego tak łatwo jest ludziom niszczyć świat zwierząt i roślin, choć niweczy to równowagę między światem roślinnym, zwierzęcym i ludzkim – skutki tego będą katastrofalne również dla ludzi.”

A co znaczy „…konflikt wewnątrz-humanistyczny? Przypuśćmy, że pewne społeczeństwo cierpi głód i my zaopatrzymy je w żywność. To na pewno bardzo humanitarne, ale gdzieś w podświadomości myślimy sobie: „Przydadzą nam się ci ubodzy ludzie, jako dostawcy surowców dla naszego przemysłu; a potem jako nabywcy dla naszych gotowych wyrobów. I tak mają już wobec nas zobowiązania.”

Sentyment ludzki

Trzecim sentymentem, który nie pozwala ludziom ogarniać swoją miłością i współczuciem wszystkich stworzeń, jest sentyment ludzki – przywiązanie do własnej rasy i wiara w jej wyjątkowość. Jest to sentyment ogarniający sobą większą grupę, niż sentyment społeczny, lecz mimo to pozwala na eksploatowanie innych stworzeń i przyrody nieożywionej. Człowiek uznaje siebie za wyjątkową istotę, i odmawia prawa do uczuć i egzystencji pozostałym stworzeniom oraz materii nieożywionej. Współczesne przebudzenie świadomości ekologicznej to wyzwanie rzucone właśnie temu sentymentowi, który dopuszcza niszczenie środowiska naturalnego, hodowanie milionów niewinnych zwierząt na rzeź oraz niszczenie ekosystemów, w których one żyją.

Sentyment a dogmat

Ludzkie sentymenty w definicji Sarkara przypominają dogmaty – ograniczenia narzucane ludzkiemu umysłowi, które nie pozwalają nam wykroczyć poza utrwalone wzorce zachowań, reakcji i emocji. Ponieważ ludzką naturą jest dociekać, poszukiwać odpowiedzi używając swojego racjonalnego intelektu, dogmatyczne ograniczenia powoduję, że umysł nie jest w stanie się rozszerzać i rozwijać.

Samym sentymentom często towarzyszą dogmaty, nie tylko religijne, ale także natury społecznej czy ekonomicznej. Przykłady takiego dogmatycznego myślenia:
- mój naród jest narodem wybranym;
- taki a taki system gospodarczy jest dobry dla wszystkich;
- dieta bezmięsna nie jest wystarczająco odżywcza dla organizmu ludzkiego;
- zwierzęta nie mają duszy.

Dogmaty te narzucają sobie z własnej woli sami ludzie, aby nie pozbawiać się przyjemności, z których trudno im zrezygnować. Sarkar określa takie sentymentalne podejście, skazująca nas dla własnej wygody na dogmatyzm, jako Atman Sukka tattva – Zasadę Egoistycznego Zadowolenia.

Edukacja Neo-humanistyczna

Aby walczyć z negatywnymi sentymentami, Sarkar zaleca światłą edukację, która pobudzać będzie racjonalne i krytyczne myślenie. Edukacja taka powinna rozszerzać nasze poczucie tożsamości z kręgu rodzin i przyjaciół, z kręgu narodu i płci czy religii na całą ludzkość. Powinna uczyć od wczesnego dzieciństwa współodczuwania bólu, głodu i cierpienia całej ludzkości. Powinna uświadamiać nam, że angażowanie się w pomoc społeczną i aktywność ekologiczną da nam dużo większą satysfakcję i przyniesie dużo więcej korzyści, niż kierowanie się egoistycznymi interesami wąskiej grupy ludzi. Powinno się ten sentyment rozszerzać tak bardzo, abyśmy uznali za naszych braci i siostry także rośliny, zwierzęta i materię oraz abyśmy zagwarantowali im godne warunki bytowania i egzystencji. Koncepcja Neohumanizmu jest zatem koncepcją uniwersalizmu – filozofią, dzięki której człowiek zacznie utożsamiać się z całą ludzkością – z całą swoją duchową rodziną. Pozwoli ona na wyrwanie się ze ślepego egoizmu, przywiązania do rodziny, religii, narodu, płci, rasy czy wąsko pojmowanego człowieczeństwa i utwierdzenie w duchowej ekologii. Światopogląd neohumanistyczny uznaje człowieka i całe stworzenie za dzieci jednej Najwyższej Świadomości. Dla osoby wychowanej w takim światopoglądzie nieszczęścia całego świata będą jego własnymi nieszczęściami i będzie on aktywnie uczestniczył w przeciwstawianiu się wyzyskowi i niesprawiedliwości.

Sentyment duchowy – uczucie oddania dla Najwyższego

Wewnętrzny przepływ człowieka, jego egzystencjalna świadomość ma charakter rytmiczny. Kiedy ów wewnętrzny rytm istoty ludzkiej jest zgodny z rytmem otaczającego ją świata, wówczas odczuwa ona zadowolenie. W przypadku, kiedy te dwa rytmy się ze sobą kłócą, odczuwamy niepewność, niepokój. Im większy postęp następuje w ludzkiej sferze intelektualnej, tym większy ból powoduje niedostosowanie rytmu mentalnego do otoczenia. Brak harmonii pomiędzy przepływem świata zewnętrznego a przepływem ludzkiego wnętrza powoduje, iż powstaje w naszym wnętrzu konflikt i jest on odczuwalny dużo silniej w sferze psychicznej niż w sferze fizycznej.

Aspekt fizyczny człowieka, jego egzystencja w świecie materialnym to podstawa dla rozwoju mentalnego i do osiągnięcia kulminacji ludzkich możliwości i aspiracji w sferze duchowej, w sentymencie oddania do Boga. Ów duchowy sentyment jest największym skarbem człowieka gdyż wynosi go ku boskości, ku doskonałości.

W przeszłości wymyślono wiele filozofii, z których jedne, chociaż brzmiały dla uszu słodko i głosiły równość, okazały się nie mieć nic wspólnego z otaczającą nas rzeczywistością, w której różnorodność jest podstawową zasadą. Inne wychwalały jedynie duchowy charakter człowieka i odrzucały fizyczność świata i potrzeb ciała ludzkiego. Wszystkie filozofie, które nie ogarniają całości otaczającego nas świata i tym samym ograniczają nasz umysł, powodują degradację naszego sentymentu duchowego i tym samym degenerację naszego człowieczeństwa.

Dlatego każda istota ludzka powinna chronić swoje duchowe wnętrze przed naporem materializmu. Musimy ochraniać nasz wewnętrzny rytm przed negatywnymi oddziaływaniami naszego otoczenia. Taką ochronną barierą jest właściwa filozofia, która ustanowi harmonię pomiędzy światem duchowym i światem materialnym.

Równowaga a Zasada Równości Społecznej

Każdy obiekt we wszechświecie musi egzystować w harmonii z samym sobą i z otaczającym go światem. Dotyczy to zarówno żywych istot, jak i materii nieożywionej. Dotyczy to również naszej planety. Dzięki równowadze i harmonii możliwy jest przepływ energii witalnych (prana) i tworzą się warunki odpowiednie do podtrzymywania życia. Wynikające z niedostosowania się do otoczenia i degeneracja ludzkiego sentymentu duchowego wg Sarkara stały się przyczyną utraty równowagi planety. Powszechna eksploatacja świata materialnego oraz wyzysk świata roślin i zwierząt a także całych społeczności ludzkich spowodował, że nasza planeta traci energię witalną – pranę – i tym samy zdolność do podtrzymywania życia samego w sobie. Wg niego jedynym sposobem na przywrócenie równowagi jest odrzucenie wszelkich dogmatycznych filozofii i skoncentrowanie się na doktrynie Zasady Równości Społecznej. Tylko wtedy ludzkość będzie w stanie rozwinąć wszystkie swoje możliwości i cały ludzki potencjał. W tym celu niezbędne jest wg Sarkara wykorzystanie całego fizycznego, mentalnego i duchowego potencjału ludzkości i planety dla dobra wszystkich.

Neohumanizm jest koncepcją mającą na celu zapewnienie całej ludzkości i wszystkim istotom dobrobytu oraz bezpieczeństwa na wszystkich trzech płaszczyznach egzystencji, poczynając od fizycznego poziomu życia, stymulując rozwój intelektualny oraz duchowy. Pozwala wyzwolić umysł z ograniczeń wąskich sentymentów i doktryn i wykształcić w społeczeństwie jednoczącą je duchową solidarność. Kiedy ludzkość będzie w stanie objąć swoim współczuciem i miłością cały świat, wówczas zacznie kierować się w postępie społecznym zasadą Sprawiedliwości Społecznej – Sama Samaj tattva.

Na tej właśnie Zasadzie Sprawiedliwości Społecznej opiera się przedłożony przez Sarkara społeczno-ekonomiczny model PROUT (PROgressive Utilization Theory), który wychodzi z podobnego, co hierarchia potrzeb A. Maslowa, założenia – przy zagwarantowaniu i zaspokojeniu wszystkim ludziom ich minimalnych potrzeb będą oni mogli zaspokajać wyższe aspiracja swoich umysłów i osobowości, realizując się na płaszczyźnie intelektualnej i duchowej oraz stając się w pełni produktywnymi członkami ludzkiej społeczności.

PROUT w przeciwieństwie do materialistycznych modeli społecznych kapitalizmu (skoncentrowany na jednostce) czy komunizmu (skoncentrowany na materii) skupia się na duchowym aspekcie człowieka i materię traktuje jako środek do osiągnięcia najwyższego stanu ewolucji świadomości.
Zatem PROUT pomaga zaspokoić potrzeby człowieka w sferze psychicznej, filozofia Neohumanizmu daje solidną podstawę dla zachowania równowagi pomiędzy wnętrzem człowieka a jego otoczeniem. Z kolei praktyki duchowe takie jak medytacja pozwalają człowiekowi wynieść się na wyżyny swojego rozwoju – jest to swoista ekologia wnętrza – oczyszczanie ciała i umysł, którego efektem jest budzenie się w człowieku miłości i współczucia do całego otaczającego go świata. I droga zmierzająca od przemiany wnętrza człowieka ku przemianie otaczającego nas świata. Na lepsze.

W tekście wykorzystano fragmenty książki “Neohumanizm – wyzwolenie intelektu” P. R. Sarkara.